ذبيح الله صفا
801
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
هفتاد و هفت سال و دو ماه و چهار روز عمر كرده بود « 1 » پس بايست ولادتش در اواسط سال 659 هجرى اتفاق افتاده باشد . شيخ در « العروة » مىگويد كه در واقعهء جنگ ارغون با « عليناق » سردار سلطان احمد تگودار در قرب قزوين ، بيست و چهار ساله بود و چون اين واقعه بنابر نقل مورخان در سال 683 اتفاق افتاده بود پس تاريخ ولادتش همان سال 659 مىشود . حمد اللّه مستوفى كه معاصر شيخ بوده مىنويسد « در عهد ارغون خان عمل پيشه بود » يعنى در مشاغل دولتى روزگار مىگذرانيد ، و همين سخن را ديگران و از آن جمله خواندمير و دولتشاه تكرار كردهاند و اين معنى از سخنان شيخ ( مخصوصا در العروة ) بصراحت بيشتر معلوم مىگردد منتهى اگر بقول جامى كه گفته است « در پانزده سالگى به خدمت سلطان وقت شغل گرفت » استناد كنيم قاعدة بايد شيخ در حدود سال 674 - 675 كه مصادف با سالهاى اخير سلطنت اباقا خان ( 663 - 680 ه . ) است در خدمت ايلخانان بوده و شغل خود را بعد از آن در عهد پسر اباقا يعنى ارغون ادامه داده باشد . نويسندگان احوال علاء الدوله نوشتهاند كه در يكى از سفرهاى ارغون ، بر علاء الدوله تغيير حالى دست داد چنان كه از خدمت ديوانى منصرف شد . شيخ خود در « العروة » اين واقعه را به زمان جنگ ارغون و سلطان احمد تكودار در قرب قزوين نسبت داده است و چون مىدانيم كه آن جنگ در سال 683 رخ داده بود ، پس تنبّه شيخ و تغيير حالش واقعهيى از وقايع همين سال بوده است . بعد از اين تنبّه در زندگانى شيخ تغييرات بزرگ رخ داد ، چه او بسبب آنكه بخاندانى عمل پيشه و متصدّى مشاغل بزرگ انتساب داشت تا آن هنگام در امور سياسى روزگار مىگذرانيد و در شمار مقدّمان دربار ايلخانى بود ولى ازين پس اندكاندك مىبايست خود را براى حياتى عالمانه و فقيرانه آماده كند ، و همينطور هم بود . شيخ در ذكر احوال
--> ( 1 ) - تذكرة الشعراء دولتشاه ص 281 ، ولى جامى و ديگران دو ماه و چهار روز اضافه بر 77 سال را ذكر نكردهاند .